Рейтинг:   / 2

ПлохоОтлично 

Муниципальное бюджетное дошкольное образовательное учреждение
«Детский сад комбинированного вида №15 г. Лениногорска»
муниципального образования «Лениногорский муниципальный район»
Республики Татарстан

КОНСПЕКТ ЗАНЯТИЯ
«Кошлар – безнең дусларыбыз»
/для детей 5-7 лет/

Из опыта работы воспитателя
по обучению детей татарскому
языку СЕМЁНОВОЙ Н.Н.

2013

Кошлар – безнең дусларыбыз


МАКСАТ:
-Балаларның кышлаучы кошлар турында белемнәрен киңәйтү;
-фикер йөртү сәләтен үстерү;
-сөйләмдэ (-ә, - ү, - җ, -h) авазлар әйтелешенә игътибар итү;
-кошларга карата мәрхәмәтле, кайгыртучан караш тәрбияләү.

ЦЕЛЬ:
-Уточнить и закрепить знания детей о зимующих птиц;
-развивать речь, логическое мышление;
-обратить внимание на звукопроизношение (-ә, - ү, - җ, -h);
-воспитывать желание заботиться, беречь и защищать птиц.
МЕТОДИК АЛЫМНАР: Әңгәмә; уеннар: «Син кошларны таныйсыңмы?», «Синдә нәрсә?», «Кошлар сыйлыйм», «Килегез, кошкайлар»; санамыш; шигырьләр; мәкаль hәм сынамышлар; хикәя уку, кошлар тавышы тыңлау.
ӘЗЕРЛЕК ЭШЕ: дәресләр: «Кыш көне кошлар», «Кошлар файдасы», «Кечкенә дусларыбызга – җимлекләр»; тозлы камыр эшләрендә кош исемнәрен ныгыту; кошлар тавышы тыңлау; кошларның яшәү рәвешләрен, санамыш, шигырьләр, табышмаклар, уеннар өйрәнү.

СҮЗЛЕК ӨСТЕНДӘ ЭШ: җим, җимлек.

ЯҢА СҮЗЛӘР: күргәзмә.

ҖИҺАЗЛАУ: кош рәсемнәре; «бәс» белән капланган, җимешләр белән бизәлгән кечкенә чыршы агачы; җимлектәге кошлар; «Кошлар тавышы» - аудиоязма; мольберт; магнитофон.




ДӘРЕС БАРЫШЫ:
Балаларны дәрескә оештыру (исәнләшү, туплау).
– Исәнмесез! Хәерле көн! Кәефләрегез ничек?
– Әйбәт, яхшы.
– Бик дөрес, әле яңа гына бер-беребезгә теләгән «исәнмесез», «хәерле көн» кебек ягымлы, җылы, йомшак сүзләрдән безнең кәефләребез күтәрелә, шатлыгыбыз арта, hәрчак шулай әдәпле булыгыз, дус яшәгез!
– Балалар, сезгә балалар бакчасында ошыймы?
– Әйе.
– Ә ни өчен? А, почему?
Биредә уйныйбыз, укыйбыз, җырлыйбыз, рәсем ясыйбыз, гөлләргә су сибәбез, курчак театры, мультфильмнар карыйбыз.
– Әйе, безнең бакчага мультфильмнар, курчак театрлары кунакка килә. Ә бүген кунакта – кошлар күргәзмәсе. (А сегодня, в нашем детском саду в гостях – выставка птиц).
– Нәрсә соң ул, «күргәзмә» (выставка)? Как вы понимаете это слово?
(Ответы детей)
Выставка – место собранных предметов, расположенных для обозрения.
Күргәзмә – бөтен кешегә күрсәту, таныштыру өчен оештырылган нинди дә булса әйберләрнең тупланган урыны.
Күргәзмә сүзен аерым hәм күмәк рәвештә кабатлау.
Әйдәгез бергәләп карыйк, бүгенге күргәзмә кызыклы микән?
– Биредә нәрсәләр күрәсез?
– Рәсемнәр (картины).
– Бу нәрсә рәсеме? Вспомним, что в татарском языке к названиям птиц ставятся вопрос бу нәрсә? (Что?) Кош – кошлар.
Балаларга кош рәсемнәре күрсәтү, бергәләп кошларның исемнәрен искә төшерү, шигырьләр сөйләү. «Син кошларны таныйсыңмы?» уены. Каких птиц вы видите?
Чыпчык – воробей, күгәрчен – голубь, ала карга – ворона, саескан – сорока, тукран – дятел, карабүрек – снегирь, чукыр – клёст, песнәк – синица, урман чыпчыгы (сызгырак) – свиристель, миләш чыпчыгы – дрозд, үрмәләч – поползень, ябалак – сова, купшыл – щегол.

Песнәк
Шәүкәт Галиев
Бер песнәк килеп
Кунды куакка
Ничек эндәшим
Икән кунакка?
Күмәч салдым да!
- Песнәк, песнәк! – дим,
Курыкма бер дә,
Җиргә төш, төш! – дим.

Ала карга
Фәнис Яруллин
Ала карга нигә ала,
Белә моны кайсыгыз?
Белмәсәгез, үзем әйтәм,
Авыртмасын башыгыз.
Бик-бик элек, кош-кортларга
Кием өләшкән чакта,
Ала карга бар кошлардан
Килгән, ди, иң-иң артта.

Чыпчык
Фәнис Яруллин
Тәрәз каршына
Килгән бер чыпчык.
Миңа кычкыра:
– Чык әле, - ди, - чык.
Алдый ул, беләм,
Гел шулай итә.
Йөгереп чыксам,
Оча да китә. (Күмәкләп әйтү).

Күгәрчен
Гөрли-гөрли җырлый ул,
Кызыл читек кия ул.
Күлмәкләре күгелҗем,
Татулыкны сөя ул.

Эндәш
Тук, тук, тукран,
Тукылдатып утырам.
Агачтагы кортларның
Барсын чүпләп бетерәм.(Күмәкләп әйтү).

- ү авазы кергән нинди кош исемнәре беләсез?
- ә авазы кергән нинди кош рәсемнәре беләсез?
– Назовите птиц, в названии которых есть звук -ү.
(Ответы детей)
– Какие из них живут у нас круглый год?
– Какие прилетают на зиму? (Ответы детей).
– А что вы знаете о птицах, их повадках, местах обитания? Какие бывают птицы?
– Птицы бывают перелётные и зимующие. (Күчмә hәм кышлаучы кошлар).
– Птицы умеют летать. (Кошлар оча).
– Птицы питаются насекомыми, семенами растений, червяками.
– Птицы бывают хищными и нехищными.
– Птицы селятся в лесах, парках, садах.
– Птицы гнёзда вьют на траве, кустарниках, деревьях, в норках береговых откосов.
– Птицы поют. (Кошлар сайрый).
– У птиц тело покрыто перьями. (Гади җөмләләр төзү).
– Биредә нинди кошлар?
– Биредә кышлаучы кошлар. (Зимующие птицы).
– Почему птицы улетают в тёплые края? (Ответы детей).

Не все птицы улетают на зиму в тёплые края. В родных местах остаются те, которые могут и зимой находить себе пищу. Улетают птицы не из-за холодов, а из-за нехватки пищи, так как осенью исчезают насекомые, становится меньше ягод и семян растений. Поэтому птицы зимой в поисках корма перебираются ближе к жилью человека.
– Как мы можем помочь птицам пережить зиму? (Ответы детей)
Корм – җим
Кормушка – җимлек
(Сүзләрне аерым hәм күмәк рәвештә кабатлау).
Надо заботится о птицах, беречь их, помогать им, помнить, что они часть природы. Мы должны устроить для птиц столовые, делать кормушки, сыпать корм.


Кошлар туйдырам
Әнәс Кари
Җимлек ясап бирде миңа
Абыем Сәлим.
Шунда хәзер кошлар өчен
Җимнәр сибәм мин.
Бире килә күк күгәрчен,
Песнәк hәм чыпчык.
Җыелалар бер-бер артлы
Пыр-пыр очынып.


Балалар ярдәм итә
Гасыйм Лотфи
Кышын бездә яшиләр:
Песнәкләр hәм чыпчыклар,
Күгәрченнәр, чәүкәләр,
Тагын башка кошчыклар.
Кыен була аларга
Кышын салкыннар җиткәч,
Ачыгалар, туңалар,
Ашарга җимнәр беткәч,
Шундый салкын кышларда
Бу сөекле кошларга
Балалар ярдәм итә
Рәхәт, тыныч кышларга
Җим сибәләр аларга,
Оя ясый балалар,
Шатланышып, кошкайлар
Канатларын кагалар.
Чыпчыгым
Әнәс Кари
Бар минем кошчыгым –
Кечкенә чыпчыгым.
Бер көнне салкыннан
Жиргә ул егылган.
Ә анны мин күрдем,
Бүлмәгә китердем.
Терелткәч, җылыткач,
Очыртып җибәрдем.


«Ә синдә нәрсә»? уены.
Кошлар турында мәкальләр әйтеш.
Миндә сынамыш: «Кошлар кар өстенә төшсә, көн җылыта», ә синдә нәрсә?
Карга-чәүкә түбәннән очса, кар ява.
Чыпчыклар чыркылдашса, көн җылыта.
Чыпчыклар агачның очына кунсалар – көн салкын була.
Чыпчыклар агачның түбән ботакларына кунсалар – җил чыга.
Кош канаты белән көчле.
Кош сайравыннан билгеле.
Һәр кош үз оясына карап оча.
Кошның да туган оясы бар.
Карабүрек тәрәзә төбендә җырласа – көн җылытыр.
Күгәрченнәр гөрләшсә, hава начарланыр.

Уен – «Кошлар сыйлыйм».
Санамыш.
Гөр-гөр гөлдергү,
Гөрләр күгәрчендер бу,
Карык-карык каргалар,
Шыгырдаган арбалар,
Чырыйк-чырыйк чуар чыпчык,
Тәрәзәдән очып чык!

Кошлар сыйлыйм.
Бу җимлеккә җим сибәм,
Кошкайларны сыйларга.
Җитешегез, кошкайлар
Сез бит безнең дускайлар.
Кошларга нәрсә бирдең?
Кошларга ипи бирдем.
Кошларга ярма бирдем.

Урманда бәйрәм
Таня белән Ваня чыршы уенчыклары әзерләделәр.
– Чыршыны урманда бизәсәк, нинди әйбәт булыр иде – диде Таня.
– Кошларга уенчыклар кирәкми, кыш коне аларга җим эзләргә кирәк , - диде әбиләре.
– Бик дөрес, - дип сүзгә кушылды әтиләре. Без кошларга чыршы бәйрәме әзерли алабыз. Тик аны уенчыклар белән бизәмибез.
Алар өйдән ерак түгел кечкенә чыршы агачына миләш җимешләре элделәр, җимлеккә ипи валчыгы сиптеләр.
Ваня икенче көне бик иртә уянды. Тәрәзәгә караса , чыршы агачына бер төркем матур кошлар кунган.
– Бу нинди кошлар? ...
– Карабүрекләр, ә менә болары песнәкләр очып килде – диде әниләре.
Кичен шатланышып Яңа ел каршы алдылар.

Ёлка в лесу.
Таня и Ваня готовили ёлочные игрушки.
– Хорошо бы ёлку прямо в лесу нарядить – сказала Таня.
– Не нужны птицам ваши игрушки. Им зимой корм искать надо, а не играть, -сказала бабушка.
– Мы можем устроить и птицам новогоднюю ёлку, - сказал папа. Только мы украсим её не игрушками.
Недалеко от дома росла молодая ель. На верхние ветки привязали ягодки и кормушки; в кормушки насыпали крошки хлеба, зёрнышки.
На другой день Ваня проснулся рано, посмотрел в окно, а на ёлочке стайка красивых птичек. Они клевали ягоды.
– Что за птицы? ...
– Это снегири, а вот и синички прилетели, - сказала мама.
Вечером все радостно встречали Новый год.
По Г. Скребицкому и В. Чаплиной.

Чем украсили ёлку?
Ёлку украсили кормушками.
Кому было весело в новогоднюю ночь?
(В Новогоднюю ночь было весело и детям, и взрослым, и птичкам).

– Дети, а вы хотите увидеть, как же они нарядили ёлку. (ответы)
– Как мы должны вести себя, чтобы не напугать птиц?
Балалар тэрбияче белэн тубэндэге кагыйдэлэрне искэ тошерэлэр.

1.Кош оялары янында кычкырма, шаулама.
2.Кошларны рәнҗетмә, куркытма.
3.Кош оясын туздырма. Андагы йомыркаларны, кошчыкларны кулыңа алып карама.
4.Кошлар өчен җимлекләр hәм оялар эл.
Җимешләр белән бизәлгән чыршы агачын, җимлектәге кошларны карау. Кошлар тавышы тыңлау.
– Как вы думаете, ещё другие птицы прилетят сюда?
– Интересно, а какие птицы прилетят? (Ответы детей).

Әйдәгез, «Килегез, кошкайлар» уенын уйнап алыйк.
Бирелгән карточка-рәсемнәрдән (кышлаучы, күчмә) кышлаучы кош рәсемнәрен сайлап җимлеккә элеп куярга.
Җимлеккә нинди кош килгән?
Җимлеккә песнәк килгән.

Г.Сәгыйровның «Килегез, кил, кошкайлар» шигырен күмәкләп әйтү.

Чыпчык, чыпчык – чык-чырык!
Җим сиптем, кил тиз очып!
Песнәк, песнәк, кил тизрәк! –
Җим сибәм сиңа әзрәк!
Чәүкә, чәүкә, кил, чәүкә –
Җим бирәм бер тәлинкә.
Күгәрченем гөр-гөр-гөр –
Җим сиптем, менә күр-күр!
Килегез, кил кошкайлар
Сез бит безнең дускайлар.
Бакчабызга куныгыз,
Көн дә кунак булыгыз!

Бездә күп төрле кошлар яши. Кошлар – безнең дусларыбыз. Алар табигать сакчылары, кешеләргә файда китерәләр – агачларны корткыч бөҗәкләрдән чистарталар. Кошларга ярдәм итик, оялар элик, кошларны саклыйк. Шул вакытта кошлар табигатькә ямь өстәп, сайраулары, соклангыч очышлары белән кешеләрне сөендерерләр.

У нас живут много разных птиц. Птицы – наши друзья. Они уничтожают вредных насекомых: гусениц, жуков. Птицы охраняют наши леса, сады, огороды и поля.
Наша страна очень серьёзно относится к проблемам охраны птиц. Давайте же стараться жить так, чтобы земля вокруг нас оставалась щедрой и прекрасной, чтобы журчали на ней ручьи, цвели цветы и птицы пели песни.
Вспомним слова Михаила Пришвина: «Рыбе – вода, зверю – лес, птице воздух. А человеку нужна Родина. И охранять природу – значит охранять Родину».

ФАЙДАЛАНЫЛГАН ӘДӘБИЯТ

1. Борhанова Р.А., Юсупов Ф.Ю. Балалар бакчасында татар теле өйрәтү программасы. – Казан, Школа, 2004.
2. Борhанова Р.А. Туган як табигате белән таныштыру. – Казан, 2002.
3. Юсупов Ф.Ю., Камалова З.Ф., Борhанова Р.А. Гөлбакча. – Казан, Татарстан китап нәшрияты, 1990.
4. Татар халык иҗаты. Төзүчесе: Ягъфаров Р.Ф. – Казан, Татарстан китап нәшрияты, 1993.
5. Иң матур суз. Төзүчесе: Закирова К.В. – Казан, 2000.
6. Жиренко О.Е., Лапина Е.В., Киселёва Т.В. Я – гражданин России! – М., Вако, 2008.
7. Зиннурова Ф.М. Уйнап укый сабыйлар. – Казан, «Мәгариф» нәшрияты, 2007.
8. Хәкимова А. «Кышлаучы кошлар иле»нә сәяхәт. – Мәгариф, №1-2004.

• < Назад
• Вперёд >